دکتر محمدصادق شرفکندی، مشهور به «دکتر سعید»، از چهره‌های برجسته جنبش ملی و دمکراتیک کوردستان و دبیرکل حزب دمکرات کوردستان ایران بود. او که سال‌ها در مقام معلم، استاد دانشگاه و فعال سیاسی فعالیت داشت، پس از ترور دکتر عبدالرحمان قاسملو رهبری حزب را بر عهده گرفت؛ مسئولیتی که تنها سه سال بعد، با ترور او و یارانش در رستوران میکونوس برلین ناتمام ماند.
ترور میکونوس در ۲۶ شهریور ۱۳۷۱، تنها یک قتل سیاسی در خارج از ایران نبود. رسیدگی قضایی به این پرونده، به صدور رأی تاریخی دادگاه برلین انجامید؛ رأیی که ترور مخالفان جمهوری اسلامی در اروپا را به موضوعی قضایی و بین‌المللی تبدیل کرد.
از بوکان تا دانشگاه پاریس
محمدصادق شرفکندی روز ۲۱ دی ۱۳۱۶ در روستای ته‌ره‌غه، از توابع بوکان، به دنیا آمد. دوران مدرسه را در بوکان، مهاباد و تبریز گذراند و در سال ۱۳۳۸ مدرک کارشناسی شیمی را از دانشسرای عالی تهران دریافت کرد.
او پس از پایان تحصیل، به تدریس شیمی در مهاباد و ارومیه پرداخت. فعالیت فرهنگی و ارتباطش با فضای سیاسی کوردستان، سرانجام به تبعید او از سوی ساواک به شهرهای مرکزی ایران انجامید. شرفکندی پس از مدتی در دانشگاه تربیت معلم مشغول به کار شد و در سال ۱۳۵۱ برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت.
او در سال ۱۳۵۵ دکترای شیمی تجزیه خود را از دانشگاه پاریس ششم دریافت کرد و پس از بازگشت به ایران، تدریس در دانشگاه تربیت معلم را ادامه داد. کارنامه علمی و آموزشی دکتر شرفکندی بخشی مهم از زندگی اوست؛ مسیری که پیش از ورود تمام‌وقت به فعالیت سیاسی، با معلمی و دانشگاه پیوند خورده بود.
پیوستن به حزب دمکرات و مسئولیت رهبری
شرفکندی در دوران تحصیل در پاریس و از طریق دکتر عبدالرحمان قاسملو با برنامه و سیاست حزب دمکرات کوردستان ایران آشنا شد و در سال ۱۳۵۲ به عضویت این حزب درآمد. پس از انقلاب ۱۳۵۷، در کنگره چهارم حزب به عضویت کمیته مرکزی انتخاب شد و مسئولیت کمیته حزب در تهران را بر عهده گرفت.
او سپس به عضویت دفتر سیاسی حزب درآمد و سال‌ها مسئولیت بخش تبلیغات و انتشارات را دنبال کرد. از سال ۱۳۶۵ نیز معاون دبیرکل حزب بود. پس از ترور دکتر قاسملو در وین، شرفکندی با رأی کمیته مرکزی به عنوان دبیرکل حزب دمکرات کوردستان ایران انتخاب شد.
دوران دبیرکلی او کوتاه بود، اما در شرایطی آغاز شد که حزب دمکرات پس از قتل دکتر قاسملو با یکی از سخت‌ترین دوره‌های خود روبه‌رو بود. شرفکندی تلاش کرد مسیر سیاسی حزب و مطالبه حقوق مردم کوردستان را ادامه دهد.
شب ترور در میکونوس
شامگاه ۲۶ شهریور ۱۳۷۱ برابر با ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۲، دکتر شرفکندی برای شرکت در نشستی سیاسی و غیررسمی در رستوران میکونوس برلین حضور داشت. در جریان حمله مسلحانه به این نشست، او همراه با فتاح عبدلی، عضو کمیته مرکزی و نماینده حزب در اروپا، همایون اردلان، نماینده حزب در آلمان، و نوری دهکردی، فعال سیاسی، هدف گلوله قرار گرفتند و جان باختند.
این نشست مذاکره با نمایندگان جمهوری اسلامی نبود؛ دیداری سیاسی در میان فعالان و مخالفان حکومت ایران بود. با این حال، ترور در خاک آلمان نشان داد که حذف فیزیکی مخالفان به مرزهای ایران محدود نمانده است.
قتل شرفکندی سه سال پس از ترور دکتر قاسملو در وین رخ داد و از همین رو، میکونوس برای بسیاری ادامه همان سیاستی تلقی شد که رهبران جنبش کوردستان را در خارج از کشور هدف قرار می‌داد.
دادگاه میکونوس؛ پرونده‌ای فراتر از یک ترور
رسیدگی به پرونده میکونوس در آلمان از سال ۱۳۷۲ آغاز شد و نزدیک به چهار سال ادامه یافت. سرانجام در ۲۱ فروردین ۱۳۷۶، دادگاه برلین کاظم دارابی و عباس راحیل را به حبس ابد محکوم کرد؛ یوسف امین به ۱۱ سال زندان و محمد عطریس به پنج سال و سه ماه زندان محکوم شدند. عطاالله ایاد نیز تبرئه شد.
اهمیت رأی دادگاه تنها در محکومیت عاملان مستقیم نبود. دادگاه در یافته‌های خود، این ترور را مرتبط با تصمیم‌گیری در سطوح بالای سیاسی جمهوری اسلامی دانست و به نقش «کمیته امور ویژه» اشاره کرد. این بدان معناست که دادگاه، ساختار سیاسی جمهوری اسلامی را در صدور دستور ترور دخیل شناخت؛ نه اینکه همه مقام‌های نام‌برده در دادگاه حاضر یا به طور شخصی محکوم شده باشند.
پرونده و حکم دادگاه میکونوس به یکی از مهم‌ترین اسناد قضایی درباره ترور برون‌مرزی مخالفان جمهوری اسلامی تبدیل شد. پیامد رأی دادگاه نیز فوری بود: کشورهای عضو اتحادیه اروپا سفرای خود را از تهران فراخواندند و روابط ایران و اروپا وارد بحرانی جدی شد.
نامی ماندگار در تاریخ دادخواهی
دکتر صادق شرفکندی پیش از آنکه یک رهبر سیاسی باشد، معلم و استاد دانشگاهی بود که راه خود را با مسئله آزادی، حقوق مردم کوردستان و سازماندهی سیاسی گره زد. ترور او و یارانش نتوانست نام آنان را از حافظه سیاسی کوردستان حذف کند.
میکونوس امروز تنها نام یک رستوران در برلین نیست؛ نام پرونده‌ای است که نشان داد ترور مخالفان در خارج از مرزهای ایران می‌تواند در برابر عدالت قرار گیرد. یاد دکتر شرفکندی، فتاح عبدلی، همایون اردلان و نوری دهکردی، با تاریخ مبارزه و دادخواهی مردم کوردستان پیوند خورده است.