رضا پهلوی می‌گوید جمهوری اسلامی در آستانه فروپاشی قرار دارد و خود را پلی برای گذار ایران به حکومتی دموکراتیک معرفی می‌کند؛ اما گزارش تحقیقی تازه رویترز تصویری پیچیده‌تر از موقعیت سیاسی او ارائه می‌دهد: حمایت بخشی از ایرانیان، در کنار ناکامی در متحد کردن اپوزیسیون، نارضایتی برخی حامیان مالی، خشونت شماری از هواداران و بی‌میلی دولت آمریکا به پشتیبانی رسمی از رهبری او.
خبرگزاری رویترز در گزارشی تحقیقی که بر پایه مصاحبه با بیش از ۵۰ نفر، بررسی اسناد حقوقی و مطالعه صدها صفحه مدرک و محتوای تصویری تهیه شده، تلاش رضا پهلوی برای قرار گرفتن در جایگاه رهبر دوران گذار ایران را بررسی کرده است.
رضا پهلوی در سال‌های اخیر فعالیت‌های سیاسی خود را افزایش داده و بارها اعلام کرده است که آماده هدایت دوران گذار پس از جمهوری اسلامی است. او در گفت‌وگو با رویترز تأکید کرده که هدفش رسیدن به قدرت شخصی نیست و خود را «پل» رسیدن مردم ایران به حکومتی دموکراتیک می‌داند.
با این حال، یافته‌های رویترز نشان می‌دهد مسیر او برای تبدیل‌شدن به رهبر مورد توافق مخالفان جمهوری اسلامی همچنان با موانع جدی روبه‌رو است.
استقبال در آمریکا و فاصله‌گیری دولت ترامپ
یکی از مهم‌ترین لحظات سیاسی رضا پهلوی، حضور او در کنفرانس اقدام سیاسی محافظه‌کاران آمریکا در تگزاس بود؛ جایی که حاضران با استقبال گسترده و تشویق طولانی از او استقبال کردند. رویترز این مراسم را نقطه اوج حرکت سیاسی اخیر او توصیف کرده است.
با وجود این استقبال، مقام‌های دولت آمریکا حاضر نشده‌اند از رضا پهلوی به‌عنوان گزینه رهبری آینده ایران حمایت کنند. دونالد ترامپ پیش‌تر گفته بود پهلوی فرد خوشایندی به نظر می‌رسد، اما مشخص نیست در داخل ایران چه جایگاهی داشته باشد.
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، نیز تأکید کرده است که هدف واشنگتن منصوب‌کردن رضا پهلوی به‌عنوان رهبر آینده ایران نیست. به نوشته رویترز، در توافق آتش‌بس میان آمریکا و جمهوری اسلامی نیز اشاره‌ای به تغییر حکومت نشده بود و واشنگتن بر احترام به حاکمیت ایران و خودداری از دخالت مستقیم تأکید کرد.
رضا پهلوی در پاسخ گفته است که تعیین جایگزین جمهوری اسلامی بر عهده مردم ایران است و هیچ دولت خارجی نباید درباره رهبر آینده کشور تصمیم بگیرد.
پایگاه اجتماعی؛ حمایت گسترده یا «حباب سلطنت‌طلبان»؟
رضا پهلوی نزدیک به نیم قرن است که در ایران حضور نداشته است. او در ۱۷ سالگی برای آموزش خلبانی به آمریکا رفت و پس از انقلاب ۱۳۵۷ در خارج از کشور ماند.
رویترز می‌نویسد مهم‌ترین امتیاز سیاسی او، شناخته‌شدن نام پهلوی و جایگاه خانوادگی اوست. بخشی از ایرانیان نیز دوره حکومت پیشین را با ثبات و رفاه نسبی به یاد می‌آورند و همین نوستالژی به افزایش محبوبیت او کمک کرده است.
منبع: دفتر رضا پهلوی ـ رویترز
بر اساس یک نظرسنجی آنلاین مؤسسه گمان از بیش از ۳۱ هزار نفر، حدود ۴۸ درصد پاسخ‌دهندگان نگاه مثبتی به رضا پهلوی داشته‌اند. بااین‌حال، برگزاری نظرسنجی دقیق در فضای سرکوب و محدودیت‌های سیاسی ایران دشوار است.
منتقدان می‌گویند رضا پهلوی برخلاف رهبران برخی جنبش‌های موفق تاریخی، هنوز از یک تشکیلات گسترده و سازمان‌یافته در داخل کشور برخوردار نیست. او این انتقاد را رد کرده و مدعی است با رهبران بیش از هزار گروه و هسته در حوزه‌های کارگری، دانشگاهی، مذهبی و قومی در ارتباط است. رویترز نوشته است که نتوانسته دامنه این ارتباطات را مستقلاً تأیید کند.
شکست تلاش‌ها برای اتحاد اپوزیسیون
یکی از محورهای اصلی گزارش، ناکامی تلاش‌های پیشین برای متحد کردن گروه‌های مختلف مخالف جمهوری اسلامی است.
ائتلافی که در سال ۲۰۲۳ با حضور چهره‌هایی چون رضا پهلوی، حامد اسماعیلیون، مسیح علی‌نژاد و شماری دیگر از مخالفان جمهوری اسلامی شکل گرفت، پس از مدتی کوتاه و در پی اختلاف‌های داخلی از هم پاشید.
سه منبع به رویترز گفته‌اند یاسمین پهلوی در جریان نشستی در تورنتو، دیگر اعضای ائتلاف را در مقایسه با همسرش «افرادی بی‌اهمیت» خوانده بود. یاسمین پهلوی این روایت را کاملاً ساختگی دانسته و وقوع چنین گفت‌وگویی را رد کرده است.
عکس: کریستیان مانگ ـ رویترز
همچنین برخی نزدیکان رضا پهلوی به استفاده از ادبیات تند علیه دیگر مخالفان متهم شده‌اند. سعید قاسمی‌نژاد، از مشاوران نزدیک او، در نوشته‌ای منتقدان پهلوی را به تضعیف «فرمانده میدان» متهم کرده بود. او بعداً گفت منظورش طیف افراطی سلطنت‌طلبانی بوده که با برگزاری همه‌پرسی درباره شکل حکومت آینده مخالفت می‌کنند.
رضا پهلوی گفته است برای اعضای نزدیک به مجموعه خود ضوابط سخت‌گیرانه‌تری تعیین می‌کند و آنان دیگر نمی‌توانند بدون درنظرگرفتن پیامدهای مواضعشان عمل کنند.
خشونت و آزار منتقدان
رویترز دست‌کم چهار مورد خشونت یا آزار منتقدان توسط افرادی را که خود را حامی رضا پهلوی معرفی کرده‌اند، در بریتانیا، هلند و اتریش بررسی کرده است.
یکی از این موارد به حمله به دیلوان عمادالدین سیلاشور، روزنامه‌نگار کورد اهل عراق، در لندن مربوط می‌شود. او گفته است هنگام تهیه گزارش از تنش ایجادشده مقابل یک رستوران کوردی، چند نفر به او حمله کردند و با ضربات مشت و لگد او را مورد ضرب‌وشتم قرار دادند.
عکس: ماریسا دیویدسون ـ رویترز
فردی که سیلاشور او را به‌عنوان یکی از مهاجمان شناسایی کرده، نقش خود در حمله را رد کرده است. پلیس بریتانیا نیز اعلام کرده تحقیقات در این زمینه ادامه دارد.
در وین نیز چند فرد که خود را هوادار پهلوی معرفی می‌کردند، صاحب یک رستوران ایرانی را برای نصب پرچم شیر و خورشید تحت فشار قرار دادند. پس از خودداری صاحب رستوران، او با تهدید و توهین روبه‌رو شد. یکی از متهمان این پرونده در دادگاه به تهدید خطرناک و اجبار محکوم شده است.
رضا پهلوی در واکنش، خشونت هواداران افراطی را محکوم کرده و گفته است مرتکبان چنین اقداماتی باید در برابر قانون پاسخ‌گو باشند. رویترز نیز تأکید کرده مدرکی وجود ندارد که نشان دهد او در این حوادث نقشی داشته است.
قتل مسعود مسجودی در کانادا
بخش دیگری از گزارش به قتل مسعود مسجودی، فعال و مدرس ایرانی ساکن نزدیکی ونکوور، اختصاص دارد. او پیش‌تر از رضا پهلوی حمایت می‌کرد، اما بعدها به یکی از منتقدان او تبدیل شد و علیه پهلوی و تعدادی از حامیانش شکایت‌های حقوقی مطرح کرد.
مسجودی پیش از مرگ مدعی شده بود دو تن از هواداران سرسخت پهلوی برای کشتن او برنامه‌ریزی کرده‌اند. پس از کشف جسد او، پلیس کانادا همان دو نفر را به قتل درجه‌یک متهم کرد. این افراد همچنان در بازداشت هستند و اتهامات آنان هنوز در دادگاه به اثبات نهایی نرسیده است.
منبع: شبکه اجتماعی ایکس ـ رویترز
رویترز تصریح کرده است هیچ نشانه‌ای از دخالت رضا پهلوی در این پرونده وجود ندارد. پهلوی نیز این قتل را «تراژیک» خوانده و خواستار محاکمه عاملان آن شده است.
اختلاف بر سر کارزار تروریستی اعلام‌کردن سپاه
رضا پهلوی می‌گوید سال‌ها از قرارگرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی حمایت کرده است. بااین‌حال، دو فعال مشارکت‌کننده در کارزار جهانی این موضوع به رویترز گفته‌اند حمایت عملی او عمدتاً به انتشار چند پیام در شبکه‌های اجتماعی محدود بوده است.
علیرضا آخوندی، نماینده ایرانی‌تبار پارلمان سوئد، گفته است دو بار از رضا پهلوی خواسته بود به کارزار بپیوندد، بیانیه مشترک را امضا کند یا در تجمع‌های استراسبورگ و بروکسل حضور یابد؛ اما پاسخی دریافت نکرد.
پهلوی در مقابل گفته است برخی فعالان می‌کوشند از حضور او برای تقویت برنامه‌ها و موقعیت شخصی خود استفاده کنند.
کمک سه میلیون دلاری بازرگانان ایرانی‌ـ‌آمریکایی
رویترز همچنین از تشکیل یک گروه خصوصی واتس‌اپ متشکل از ۲۸ بازرگان ایرانی‌ـ‌آمریکایی خبر داده است. ارزش مجموع شرکت‌های تحت مدیریت اعضای این گروه، به گفته یکی از اعضا، بیش از یک تریلیون دلار بوده است.
کمتر از ۱۰ نفر از اعضای این گروه بیش از سه میلیون دلار به مجموعه رضا پهلوی کمک کرده‌اند. دارا خسروشاهی، مدیرعامل اوبر، نیز در میان کمک‌کنندگان بوده است. سخنگوی اوبر گفته است کمک خسروشاهی عمدتاً برای تأمین هزینه‌های امنیتی صورت گرفته و او سلطنت‌طلب نیست.
عکس: اندرو کلی ـ رویترز
برخی از حامیان مالی انتظار داشتند رضا پهلوی توجه بیشتری به توصیه‌های آنان برای متحدکردن مخالفان و مقابله با رفتارهای افراطی نشان دهد. یکی از کمک‌کنندگان گفته است به‌دلیل برآورده‌نشدن این انتظارات، کمک بیشتری پرداخت نکرده است.
رضا پهلوی این نگاه را رد کرده و گفته است مأموریت سیاسی خود را بر اساس خواسته حامیان مالی تغییر نمی‌دهد.
چهره‌ای شناخته‌شده، اما بدون اجماع
گزارش رویترز در نهایت تصویری دوگانه از رضا پهلوی ارائه می‌دهد: از یک‌سو، او شناخته‌شده‌ترین چهره اپوزیسیون جمهوری اسلامی و برخوردار از حمایت بخشی از ایرانیان داخل و خارج کشور است؛ از سوی دیگر، هنوز نتوانسته مجموعه متکثر مخالفان جمهوری اسلامی را پیرامون برنامه و رهبری خود متحد کند.
فاصله‌گرفتن دولت آمریکا از پروژه تغییر حکومت، نارضایتی برخی حامیان مالی، اختلاف در میان نزدیکان و خشونت شماری از هواداران، تلاش او برای تثبیت جایگاهش به‌عنوان رهبر دوران گذار را با چالش مواجه کرده است.
رضا پهلوی این ارزیابی را نمی‌پذیرد. او می‌گوید جمهوری اسلامی در ضعیف‌ترین وضعیت خود قرار دارد و حرکت تحت رهبری او از حمایت گسترده‌ای در داخل و خارج ایران برخوردار است. بااین‌حال، پرسش اصلی همچنان بی‌پاسخ مانده است: آیا شناخته‌شدن نام پهلوی برای رهبری یک گذار پیچیده و جلب اعتماد طیف‌های مختلف جامعه ایران کافی خواهد بود؟
منبع: گزارش تحقیقی استیو استکلو، نیتن لین و گاوین فینچ برای خبرگزاری رویترز، منتشرشده در ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶.
